MN
Khám phá và trải nghiệm cá nhân
MN

Giáo Trình Giới Thiệu Về Kinh Doanh – Chương 1 – Phần 1.4: Macroeconomics: Bức tranh lớn

1.4 Macroeconomics: The Big Picture

Cách mà tăng trưởng kinh tế, việc làm đầy đủ, ổn định giá cả và lạm phát cho thấy sức khỏe kinh tế của một quốc gia?

Bạn có bao giờ xem tin tức kinh tế trên CNN trên thiết bị di động hoặc bật đài phát thanh và nghe thấy điều gì đó như, “Hôm nay, Bộ lao động báo cáo rằng trong tháng thứ hai liên tiếp, tỷ lệ thất nghiệp giảm”? Những tuyên bố như vậy là tin tức kinh tế toàn cầu. Hiểu về nền kinh tế quốc gia và cách các thay đổi trong chính sách chính phủ ảnh hưởng đến hộ gia đình và doanh nghiệp là nơi tốt để bắt đầu nghiên cứu về kinh tế.

Hãy xem xét trước hết về mục tiêu kinh tế toàn cầu và cách chúng có thể được đạt được. Hoa Kỳ và hầu hết các quốc gia khác có ba mục tiêu kinh tế toàn cầu chính: tăng trưởng kinh tế, đầy đủ việc làm và ổn định giá cả. Sức khỏe kinh tế của một quốc gia phụ thuộc vào việc định rõ những mục tiêu này và chọn lựa chính sách kinh tế tốt nhất để đạt được chúng.

Cố Gắng Đạt Được Tăng Trưởng Kinh Tế (Striving for Economic Growth)

Có lẽ cách quan trọng nhất để đánh giá sức khỏe nền kinh tế của một quốc gia là xem xét hoạt động sản xuất hàng hóa và dịch vụ của quốc gia đó. Quốc gia càng sản xuất nhiều thì mức sống càng cao. Sự gia tăng sản lượng hàng hóa và dịch vụ của một quốc gia là tăng trưởng kinh tế.

Thước đo cơ bản nhất của tăng trưởng kinh tế là tổng sản phẩm quốc nội (GDP). GDP là tổng giá trị thị trường của tất cả hàng hóa và dịch vụ cuối cùng được sản xuất trong biên giới một quốc gia mỗi năm. Cục Thống kê Lao động công bố số liệu GDP hàng quý có thể được sử dụng để so sánh xu hướng sản lượng quốc gia. Khi GDP tăng, nền kinh tế đang phát triển.

Tốc độ tăng trưởng GDP thực tế (GDP được điều chỉnh theo lạm phát) cũng rất quan trọng. Gần đây, nền kinh tế Mỹ đã tăng trưởng với tốc độ chậm nhưng ổn định ở mức từ 3 đến 4% mỗi năm. Tốc độ tăng trưởng này có nghĩa là sản lượng hàng hóa và dịch vụ tăng đều đặn và tỷ lệ thất nghiệp tương đối thấp. Khi tốc độ tăng trưởng trượt về 0, nền kinh tế bắt đầu trì trệ và suy thoái.

Một quốc gia tiếp tục tăng trưởng nhanh hơn hầu hết các quốc gia khác là Trung Quốc, nơi có GDP tăng trưởng ở mức 6 đến 7% mỗi năm. Ngày nay rất ít thứ trên thị trường toàn cầu không hoặc không thể được làm ở Trung Quốc. Đóng góp chính cho sự tăng trưởng nhanh chóng của Trung Quốc là công nghệ. Ví dụ, hầu hết máy tính bảng và máy tính xách tay đều được sản xuất tại Trung Quốc.

Mức độ hoạt động kinh tế luôn thay đổi. Những thay đổi đi lên và đi xuống này được gọi là chu kỳ kinh doanh. Chu kỳ kinh doanh khác nhau về độ dài, mức độ biến động của nền kinh tế cao hay thấp và mức độ ảnh hưởng của nền kinh tế. Những thay đổi trong GDP theo dõi các mô hình khi hoạt động kinh tế mở rộng và thu hẹp. Sự gia tăng hoạt động kinh doanh dẫn đến sản lượng, thu nhập, việc làm và giá cả tăng lên. Cuối cùng, tất cả những điều này đều đạt đến đỉnh điểm và sản lượng, thu nhập và việc làm đều giảm. Sự sụt giảm GDP kéo dài trong hai quý liên tiếp (mỗi quý kéo dài ba tháng) được gọi là suy thoái kinh tế. Tiếp theo là thời kỳ phục hồi khi hoạt động kinh tế một lần nữa tăng lên. Cuộc suy thoái gần đây nhất bắt đầu vào tháng 12 năm 2007 và kết thúc vào tháng 6 năm 2009.

Các doanh nghiệp phải theo dõi và phản ứng với các giai đoạn thay đổi của chu kỳ kinh doanh. Khi nền kinh tế đang phát triển, các công ty thường gặp khó khăn trong việc tuyển dụng nhân viên giỏi và tìm kiếm nguồn cung cấp nguyên liệu thô khan hiếm. Khi suy thoái kinh tế xảy ra, nhiều công ty nhận thấy họ có nhiều năng lực hơn nhu cầu về hàng hóa và dịch vụ của họ. Trong cuộc suy thoái gần đây nhất, nhiều doanh nghiệp hoạt động ở mức thấp hơn đáng kể so với công suất. Khi các nhà máy chỉ sử dụng một phần công suất, chúng hoạt động kém hiệu quả và có chi phí trên mỗi đơn vị sản xuất cao hơn. Giả sử Mars Corp. có một nhà máy khổng lồ có thể sản xuất một triệu thanh kẹo Milky Way mỗi ngày, nhưng do suy thoái kinh tế nên Mars chỉ có thể bán được nửa triệu thanh kẹo mỗi ngày. Nhà máy sử dụng máy móc lớn, đắt tiền. Sản xuất Milky Way với công suất 50% không tận dụng hiệu quả khoản đầu tư của Mars vào nhà máy và thiết bị.

Giữ việc làm cho người dân (Keeping People on the Job)

Một mục tiêu kinh tế vĩ mô khác là tạo việc làm đầy đủ, hay có việc làm cho tất cả những ai muốn và có thể làm việc. Việc làm đầy đủ không thực sự có nghĩa là có 100% việc làm. Một số người lựa chọn không đi làm vì lý do cá nhân (đi học, nuôi con) hoặc tạm thời thất nghiệp trong khi chờ bắt đầu công việc mới. Do đó, chính phủ định nghĩa việc làm đầy đủ là tình trạng khi khoảng 94 đến 96 phần trăm những người sẵn sàng làm việc thực sự có việc làm. Trong thời kỳ suy thoái 2007-2009 ở Hoa Kỳ, tỷ lệ thất nghiệp đạt đỉnh 10% vào tháng 10 năm 2009. Ngày nay, tỷ lệ đó dao động ở mức khoảng 4%.19

Duy trì mức thất nghiệp thấp là mối quan tâm không chỉ của Mỹ mà còn của các nước trên thế giới. Ví dụ, tỷ lệ thất nghiệp ở thanh niên cao (đối với người lao động từ 25 tuổi trở xuống) ở Tây Ban Nha, Ý và Hy Lạp tiếp tục gây ra các cuộc biểu tình ở các quốc gia châu Âu này khi các quan chức được bầu đấu tranh với cách xoay chuyển nền kinh tế tương ứng của họ và đưa thêm người vào làm. các bạn trẻ hãy trở lại làm việc. Việc Vương quốc Anh sắp rời khỏi Liên minh châu Âu cũng có thể ảnh hưởng đến tỷ lệ thất nghiệp, khi các công ty toàn cầu chuyển việc làm ra khỏi Anh sang các nước Trung Âu như Ba Lan.

Đo lường thất nghiệp (Measuring Unemployment)

Để xác định mức độ chúng ta tiến gần tới trạng thái có việc làm đầy đủ, chính phủ đo lường tỷ lệ thất nghiệp. Tỷ lệ này cho biết tỷ lệ phần trăm trong tổng lực lượng lao động không làm việc nhưng đang tích cực tìm kiếm việc làm. Nó loại trừ “những người lao động chán nản”, những người không tìm kiếm việc làm vì họ nghĩ rằng sẽ không có ai thuê họ. Hàng tháng, Bộ Lao động Hoa Kỳ công bố số liệu thống kê về việc làm. Những số liệu này giúp chúng ta hiểu được nền kinh tế đang hoạt động tốt như thế nào.

Các loại thất nghiệp (Types of Unemployment)

Các nhà kinh tế phân loại thất nghiệp thành bốn loại: thất nghiệp ma sát, thất nghiệp cấu trúc, thất nghiệp chu kỳ và thất nghiệp mùa vụ. Các hạng mục này không đem lại sự an ủi nhiều cho những người đang thất nghiệp, nhưng chúng giúp các nhà kinh tế hiểu về vấn đề thất nghiệp trong nền kinh tế của chúng ta.

  • Thất nghiệp ma sát (Frictional unemployment): Là thất nghiệp ngắn hạn không liên quan đến chu kỳ kinh doanh. Nó bao gồm những người đang thất nghiệp trong thời gian chờ đợi để bắt đầu công việc tốt hơn, những người tái nhập thị trường lao động và những người gia nhập lần đầu, như những người mới tốt nghiệp đại học. Loại thất nghiệp này luôn có mặt và ít ảnh hưởng đến nền kinh tế.
  • Thất nghiệp cấu trúc (Structural unemployment): Cũng không liên quan đến chu kỳ kinh doanh nhưng là bất tự nguyện. Nó xuất phát từ sự không phù hợp giữa công việc có sẵn và kỹ năng của người lao động có sẵn trong một ngành hoặc một khu vực. Ví dụ, nếu tỷ lệ sinh giảm, sẽ cần ít giáo viên hơn. Hoặc người lao động có sẵn trong một khu vực có thể thiếu những kỹ năng mà nhà tuyển dụng muốn. Chương trình đào tạo lại và xây dựng kỹ năng thường được yêu cầu để giảm thiểu thất nghiệp cấu trúc.
  • Thất nghiệp chu kỳ (Cyclical unemployment): Như tên gọi, xảy ra khi suy giảm trong chu kỳ kinh doanh giảm nhu cầu lao động trên toàn bộ nền kinh tế. Trong một suy thoái kéo dài, thất nghiệp chu kỳ trở nên phổ biến, và ngay cả những người có kỹ năng làm việc tốt cũng không thể tìm được việc làm. Chính phủ có thể một phần chống lại thất nghiệp chu kỳ bằng các chương trình thúc đẩy nền kinh tế.
  • Thất nghiệp mùa vụ (seasonal unemployment): Xảy ra vào những thời điểm cụ thể trong năm tại một số ngành công nghiệp. Những người lao động nằm trong tình trạng thất nghiệp mùa vụ bao gồm nhân viên bán hàng tuyển dụng cho mùa mua sắm lễ hội, người hái rau diễn ra trong mùa cây xanh ở California và nhân viên nhà hàng ở khu vực trượt tuyết trong mùa hè.

Giữ cho Giá cả Ổn định (Keeping Prices Steady)

Mục tiêu kinh tế vĩ mô thứ ba là giữ giá chung cho hàng hóa và dịch vụ khá ổn định. Tình trạng trong đó mức giá trung bình của tất cả hàng hóa và dịch vụ đều tăng lên được gọi là lạm phát. Giá cao hơn của lạm phát làm giảm sức mua, giá trị của những gì tiền có thể mua được. Sức mua là hàm số của hai yếu tố: lạm phát và thu nhập. Nếu thu nhập tăng cùng tốc độ với lạm phát thì sức mua không thay đổi. Nếu giá tăng nhưng thu nhập không tăng hoặc tăng với tốc độ chậm hơn thì một lượng thu nhập nhất định sẽ mua ít hơn và sức mua sẽ giảm. Ví dụ: nếu giá một giỏ hàng tạp hóa tăng từ 30 đô la lên 40 đô la nhưng lương của bạn vẫn giữ nguyên, bạn chỉ có thể mua 75% số hàng tạp hóa cửa hàng tạp hóa ($30 – $40) với giá $30. Sức mua của bạn giảm 25 phần trăm ($10 – $40). Nếu thu nhập tăng với tốc độ nhanh hơn lạm phát thì sức mua sẽ tăng. Vì vậy, trên thực tế, bạn có thể có sức mua tăng lên ngay cả khi lạm phát gia tăng. Tuy nhiên, thông thường lạm phát tăng nhanh hơn thu nhập, dẫn đến sức mua giảm.

Lạm phát ảnh hưởng đến cả quyết định cá nhân và kinh doanh. Khi giá tăng, mọi người có xu hướng chi tiêu nhiều hơn trước khi sức mua của họ giảm thêm. Các doanh nghiệp dự kiến lạm phát thường tăng nguồn cung của họ và mọi người thường tăng tốc mua ô tô và các thiết bị chính theo kế hoạch.

Từ đầu những năm 2000 đến tháng 4 năm 2017, lạm phát ở Mỹ rất thấp, trong khoảng 0,1 đến 3,8%; trong năm 2016 là 1,3%. Để so sánh, trong những năm 1980, Hoa Kỳ đã có những thời kỳ lạm phát ở mức 12 đến 13%.22 Một số quốc gia có lạm phát cao gấp đôi và thậm chí ba con số trong những năm gần đây. Tính đến đầu năm 2017, tỷ lệ lạm phát hàng tháng ở Venezuela là 741%, tiếp theo là quốc gia châu Phi Nam Sudan với 273%.

Các loại lạm phát (Types of Inflation)

Có hai loại lạm phát. Lạm phát do cầu kéo xảy ra khi cầu về hàng hóa và dịch vụ lớn hơn cung. Những người mua tiềm năng sẽ có nhiều tiền để chi tiêu hơn số tiền cần thiết để mua hàng hóa và dịch vụ sẵn có. Nhu cầu của họ vượt quá nguồn cung, có xu hướng kéo giá lên cao. Tình trạng này đôi khi được mô tả là “quá nhiều tiền nhưng lại có quá ít hàng hóa”. Giá cao hơn dẫn đến nguồn cung lớn hơn, cuối cùng tạo ra sự cân bằng giữa cung và cầu.

Lạm phát chi phí đẩy được kích hoạt bởi sự gia tăng chi phí sản xuất, chẳng hạn như chi phí nguyên vật liệu và tiền lương. Những sự gia tăng này đẩy giá hàng hóa và dịch vụ cuối cùng lên cao. Tăng lương là nguyên nhân chính gây ra lạm phát do chi phí đẩy, tạo ra một “vòng xoáy giá lương”. Ví dụ: giả sử công đoàn United Auto Workers đàm phán một thỏa thuận lao động có thời hạn 3 năm, tăng lương 3% mỗi năm và tăng lương làm thêm giờ. Các nhà sản xuất ô tô sau đó sẽ tăng giá ô tô để trang trải chi phí lao động cao hơn. Ngoài ra, mức lương cao hơn sẽ mang lại cho công nhân ô tô nhiều tiền hơn để mua hàng hóa và dịch vụ, và nhu cầu tăng lên này có thể kéo các mức giá khác lên cao. Người lao động trong các ngành công nghiệp khác sẽ yêu cầu mức lương cao hơn để theo kịp tốc độ tăng giá, và chu kỳ này sẽ đẩy giá cả lên cao hơn nữa.

Lạm phát được đo như thế nào (How Inflation Is Measured)

Tỷ lệ lạm phát được đo lường phổ biến nhất bằng cách xem xét những thay đổi trong chỉ số giá tiêu dùng (CPI), chỉ số giá của “rổ thị trường” hàng hóa và dịch vụ được người tiêu dùng thành thị điển hình mua. Nó được xuất bản hàng tháng bởi Bộ Lao động. Các thành phần chính của CPI, được đánh giá theo tầm quan trọng, là thực phẩm và đồ uống, quần áo, giao thông, nhà ở, chăm sóc y tế, giải trí và giáo dục. Có những chỉ số đặc biệt cho thực phẩm và năng lượng. Bộ Lao động thu thập khoảng 80.000 báo giá bán lẻ và 5.000 số liệu về tiền thuê nhà để tính CPI.

Chỉ số CPI ấn định giá trong thời kỳ cơ sở là 100. Thời kỳ cơ sở, hiện nay là 1982–1984, được chọn vì sự ổn định giá của nó. Giá hiện tại sau đó được thể hiện dưới dạng phần trăm của giá trong thời kỳ cơ sở. CPI tăng có nghĩa là giá cả đang tăng. Ví dụ: CPI là 244,5 vào tháng 4 năm 2017, nghĩa là giá đã tăng hơn gấp đôi kể từ giai đoạn cơ sở 1982–1984.

Những thay đổi về giá bán buôn là một chỉ số quan trọng khác của lạm phát. Chỉ số giá sản xuất (PPI) đo lường mức giá mà nhà sản xuất và nhà bán buôn phải trả cho các loại hàng hóa khác nhau, chẳng hạn như nguyên liệu thô, thành phẩm bán thành phẩm và thành phẩm. PPI, lấy năm 1982 làm năm cơ sở, thực chất là một nhóm chỉ số cho nhiều loại sản phẩm khác nhau, bao gồm hàng thô (nguyên liệu thô), hàng hóa trung gian (trở thành một phần của thành phẩm) và thành phẩm. Ví dụ: PPI cho thành phẩm là 197,7 vào tháng 4 năm 2017, tăng 3,9 điểm và đối với hóa chất là 106,5, tăng 3,8 điểm kể từ tháng 4 năm 2016. Ví dụ về các chỉ số PPI khác bao gồm thực phẩm chế biến, gỗ xẻ, container, nhiên liệu và chất bôi trơn, kim loại và xây dựng. Bởi vì PPI đo lường mức giá mà nhà sản xuất phải trả cho nguyên liệu thô, năng lượng và các hàng hóa khác nên nó có thể báo trước những thay đổi về giá tiếp theo đối với doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Tác động của lạm phát (The Impact of Inflation)

Lạm phát có một số tác động tiêu cực đến người dân và doanh nghiệp. Trước hết, lạm phát gây bất lợi cho những người sống bằng thu nhập cố định. Giả sử một cặp vợ chồng nhận được 2.000 USD thu nhập hưu trí mỗi tháng bắt đầu từ năm 2018. Nếu lạm phát là 10% vào năm 2019 thì cặp vợ chồng này chỉ có thể mua khoảng 91% (100 110) số tiền họ có thể mua trong năm 2018. Tương tự, lạm phát gây tổn hại cho người tiết kiệm. Khi giá cả tăng lên, giá trị thực hay sức mua của một tổ trứng tiết kiệm sẽ giảm đi.

Nguồn:

https://openstax.org/books/introduction-business/pages/1-4-macroeconomics-the-big-picture

Bản quyền:

OpenStax, Rice University

Dịch và biên tập Tiếng Việt:

Nguyễn Tuấn Minh